Halk Oyunları

 


107579,03-oyunlar107577,01-yoresel-oyunlar

        Yozgat, halk oyunları bakımından oldukça zengin bir bölgedir. Halk oyunları kadın ve erkek oyunları olarak iki öbeğe ayrılır.

        Kadın oyunları; cümbüş, davul-zurna, tef, darbuka, keman ve saz eşliğinde oynanır. Başlıcaları; “Burçak Tarlası, Kunduralım, Nalinlim, Feyli Turnam, Dariney Dariney, Leblebici, Loli, Keçeci Baba, Hop Bedirik Bedirik“tir.

        Erkek oyunları genellikle davul-zurna eşliğinde oynanır. Başlıcaları; “Yozgat Ağırlaması, Poppili, Yerli Gelin, Cemo, Çekirge, Aynalı, Kamalı ve Sinsin”dir.

        Oyunlarda erkekler; göynek (gömlek), delme yelek, potur, çorap, çarık, şal kuşak ve yağlık giyerler. Kadınlar ise; üç etek, entari, şalvar, çorap, önlük, çarık ve bel boncuğu kullanırlar.

        Bir yorum yapmak gerekirse Yozgat halk oyunlarında kadın oyunları ağır basmaktadır.

        Aşağıda Yozgat yöresinin en bilinen kadın oyunlarına yer verilmiş ve oyunlar abc sırasına göre sunulmuştur.

 

        ASKER (TRENE BİNDİ DE)

Trene bindi de savuştu m’ola,

Erzurum dağlarını aştı m’ola?

 

Amman aman amman amman,

Şinanay ninayni,

Yârim asker gayri.

 

Kara gözlerine kurban olduğum,

Asker elbisesi yakıştı m’ola?

 

Amman aman amman amman,

Asker yeni yârini ister,

Ne karışır kaynanam?

Bir oğlan beni besler.

 

Erzurum dağında askerler gezer,

Adam sılasından böyle mi bezer?

 

Amman aman amman amman,

Şinanay ninayni,

Yârim asker gayri.

 

Haftadan haftaya mektubun yazar,

Gönder mektubunu gönlüm eyleyim.

 

Amman aman amman amman,

Asker yeni yârini ister,

Ne karışır kaynanam?

Bir oğlan beni besler.

 

Yüksek minarede okunur ezen,

Dizlerim tutmuyor evini gezen.

 

Amman aman amman amman,

Şinanay ninayni,

Yârim asker gayri.

 

Okumuş değilim bir mektup yazam,

Ellerin yazdığı bu kadar olur.

 

Amman aman amman amman,

Asker yeni yârini ister,

Ne karışır kaynanam?

Bir oğlan beni besler.

 

        ASMALARDA ÜZÜM

        (Hey hey!..)

        Yürü dilber yürü, ömrümün varı,

        Eridi kalmadı dağların karı (vay vay),

        Günde on beş kere gördüğüm yâri,

        Aylar yıllar geçti de göremez oldum (vay vay).

 

        Asmalarda üzüm,

        Yosmalarda gözüm,

        Biraz daha büyürsem,

        Çapkınlıkta gözüm.

 

        (Hey hey!..)

        Yürü dilber yürü, saçın sürünsün,

        Aç beyaz gerdanın sinen görünsün (vay vay),

        Evvel benim idin şimdi kiminsin?

        Şimdi uzaklardan bakan ben oldum (vay vay).

 

        Asmalarda üzüm,

        Yosmalarda gözüm,

        Biraz daha büyürsem,

        Çapkınlıkta gözüm.

 

       

 

AYNALI KÖRÜK

(OĞLANIN ADI ÖMER)

Oğlanın adı Ömer,
Belimi sıktı kemer.
Benim ince belime,
Yakışır gümüş kemer.

 

Aynalı körük olmazsa,
Ben gelin gitmem.
Ud-kemani çalmazsa,
Aynalı körüğe binmem.

 

Gel dağları aşalım,
Hilalde buluşalım.
Girelim biz kol kola,
Çamlık’ta dolaşalım,

 

Aynalı körük olmazsa,
Ben gelin gitmem.
Ud-kemani çalmazsa,
Aynalı körüğe binmem.

 

 

        BOBBİLİ

        Şanatlının yokuşu, vay kurbanım bobbili,

        Suyun ince akışı, hele de gider bobbili,

        Erkekleri del’eder, vay kurbanım bobbili,

        Şu kızların bakışı, hele de gider bobbili.

 

        Şanatlının özleri, vay kurbanım bobbili,

        Çok güzeldir kızları, hele de gider bobbili,

        Aldanmayın bekârlar, vay kurbanım bobbili,

        Hep boyadır yüzleri, hele de gider bobbili.

 

        Not: Bobbili oyunu, müziği aynı kalmak koşuluyla Yozgat’ın değişik yörelerinde farklı biçimlerde söylenir. Hemen her yöre kendine özgü sözlerle söyleyip oynar Bobbili’yi.

 

Bir örnek:

       

        BURÇAK TARLASI

        Sabahleyin kalktım, sütü pişirdim,

        Sütün köpüğünü yâr yâr yere taşırdım,

        Kaynanamdan korktum, aklım şaşırdım.

 

        Ah ne yamanda zormuş burçak yolması,

        Burçak tarlasında yâr yâr gelin olması.

 

        Elimi salladım, değdi dikene,

        İlahi kaynana ömrün tükene,

        İntizar eyledim burçak ekene.

 

        Ah ne yamanda zormuş burçak yolması,

        Burçak tarlasında yâr yâr gelin olması.

 

        Elimin kınasını ezdirmediler,

        Gözümün sürmesini sürdürmediler,

        Burçak tarlasında gezdirmediler.

 

        Ah ne yamanda zormuş burçak yolması,

        Burçak tarlasında yâr yâr gelin olması.

 

        ÇIRÇIR HANDA 1

        Çırçır handa bu handa,

        Hep güzeller bir yanda.

        Sallan dedenin gelini,

        Göster odanın yolunu.

 

        Lülü lülü lülü lülü ehey!..

 

        Hey küştahlı küştahlı,

        Bugün dünden iştahlı.

        At olur da tepmez mi?

        İt olur da kapmaz mı?

 

        Lülü lülü lülü lülü ehey!..

 

        Çırçır handa bu handa,

        Hep güzeller bir yanda.

        Sallan dedenin gelini,

        Göster odanın yolunu.

 

        Lülü lülü lülü lülü ehey!..

 

        Dam başında yatıyor,

        Yer yorganı atıyor,

        Öte git kuru gelin,

        Kemiklerin batıyor.

 

        Lülü lülü lülü lülü ehey!..

 

        ÇIRÇIR HANDA 2

        Çırçır handa, bu handa,

        Hep güzeller bu yanda,

        Ellerin yâri gelmiş,

        Benim yârim ne yanda?

 

        Dam başında yatıyo,

        Yel yorganı atıyo,

        Öte var, kuru gelin,

        Kemiklerin batıyo.

 

        Çırçır handa, bu handa,

        Hep güzeller bu yanda,

        Ellerin yâri gelmiş,

        Benim yârim ne yanda?

 

        Dam üstünde pıtırak,

        Gelin kızlar oturak,

        Ne oturak, ne durak,

        Satılak da kurtulak.

 

        Çırçır handa, bu handa,

        Hep güzeller bu yanda,

        Ellerin yâri gelmiş,

        Benim yârim ne yanda?

 

        Suya dalar ördekler,

        Birbirini yedekler,

        Şimdi diller döküyor,

        Kundakdaki bebekler.

 

        Çırçır handa, bu handa,

        Hep güzeller bu yanda,

        Ellerin yâri gelmiş,

        Benim yârim ne yanda?

 

        DARİNEY DARİNEY

        Dam başında su durur, dariney dariney hayranım,

        Oğlan mendil yudurur, dariney dariney hayranım,

        Oğlan cahil, kız cahil, dariney dariney hayranım,

        Şimdi bunlar kudurur, dariney dariney hayranım.

 

        Lay lay lay lay lay lay lay,

        Nana nay, nananay, nay nay nay.

 

        Dam başında duran kız, dariney dariney hayranım,

        Bayram geldi, donan kız.,dariney dariney hayranım,

        Kurbansız bayram olmaz, dariney dariney hayranım,

        Ben de sana kurban kız, dariney dariney hayranım.

 

        Lay lay lay lay lay lay lay,

        Nana nay, nananay, nay nay nay.

 

        Dam başında arılar, dariney dariney hayranım,

        Vızıl vızıl vızılar, dariney dariney hayranım,

        Oğlan şimdi askerde, dariney dariney hayranım,

        Kızın gönlü sızılar, dariney dariney hayranım.

 

        Lay lay lay lay lay lay lay,

        Nana nay, nananay, nay nay nay.

 

        FEYLİ TURNAM

        Feyli turnam, feyli turnam göle gelsene,

        Feyli turnam, feyli turnam göle insene.

        Feyli turman, feyli turnam, kanat çırpsana,

        Feyli turnam, feyli turnam kanat gersene.

 

        Feyli turnam, feyli turnam şöyle dönsene,

        Feyli turnam, feyli turnam çay yolsana.

        Feyli turnam, feyli turnam gölden kalksana,

        Feyli turnam, feyli turnam gölden gitsene.

 

       

 

        GIZ SAÇLARIN SAÇLARIN

Gız saçların saçların (Yâr yâr yâr aman),

Oynar omuz başların (Yâr yâr yâr aman).

Gız seni alır gaçarım (Yâr yâr yâr aman),

Darılır gardaşların (Yâr yâr yâr aman).

 

Aleyla yavrum aleyle,

Maşrabayi galeyle.

Anan baban gelecek,

Ser döşeği goleyle.

 

Gız saçların pek ince (Yâr yâr yâr aman),

Ölürüm görmeyince (Yâr yâr yâr aman).

Gız seni bana vermezler (Yâr yâr yâr aman),

Düşmanlar ölmeyince (Yâr yâr yâr aman).

 

Aleyla yavrum aleyle,

Maşrabayi galeyle.

Anan baban gelecek,

Ser döşeği goleyle.

 

Gız saçların iki kat (Yâr yâr yâr aman),

Bir telini bana sat (Yâr yâr yâr aman).

Gız annenden izin al (Yâr yâr yâr aman),

Bir gece de bizde yat (Yâr yâr yâr aman).

 

Aleyla yavrum aleyle,

Maşrabayi galeyle.

Anan baban gelecek,

Ser döşeği goleyle.

 

 

        LOLİ (KAYADAN OT YOLARIM)

        Kayadan ot yolarım (loli),

        Parmağıma dolarım (loli),

        Çok söyleme kaynana (loli),

        Saçlarımı yolarım (oli).

 

        Haydi un eleyiver (loli),

        Şöyle döneleyiver (loli),

        Kayaların üstünde (loli),

        Yat da yuvarlanıver (loli).

 

        Loli demeye geldim (loli),

        Kaymak yemeğe geldim (loli),

        Kaymakta baba çıksın (loli),

        Yâri görmeye geldim (loli).

 

        Haydi un eleyiver (loli),

        Şöyle döneleyiver (loli),

        Kayaların üstünde (loli),

        Yat da yuvarlanıver (loli).

 

       NALİNLİM

       Nalinlim!..

       Patlıcan oymadın mı?

       Tadına doymadın mı?

       Anne beni kınama,

       Sen cahil olmadın mı?

 

        Nalinlim!..

        Dön, dön dönelim,

        Sırtı sırta verelim.

        Vur elleri ellere,

        Koy elleri bellere.

        O yâr kurbanlar olsun,

        Şıkırdayan ellere.

 

        Nalinlim!..

        Hey tuluma tuluma!

        Su doldurdum tuluma,

        Seni kurban ederim,

        Sülaleme soyuma.

 

        Nalinlim!..

        Dön, dön dönelim,

        Sırtı sırta verelim.

        Vur elleri ellere,

        Koy elleri bellere.

        O yâr kurbanlar olsun,

        Şıkırdayan ellere.

 

        Nalinlim !..

        Elma attım karşıya,

        Yuvarlandı çarşıya,

        Şu Yozgat’ın kızları,

        Birer tabak turşuya.

 

        Nalinlim!..

        Dön, dön dönelim,

        Sırtı sırta verelim.

        Vur elleri ellere,

        Koy elleri bellere.

        O yâr kurbanlar olsun,

        Şıkırdayan ellere.

 

        Nalinlim!..

        Karşıda kara çalı,

        Kararıp durma çalı,

        Ben sana varır mıyım?

        Sümüklü sıracalı.

 

        Nalinlim!..

        Dön, dön dönelim,

        Sırtı sırta verelim.

        Vur elleri ellere,

        Koy elleri bellere.

        O yâr kurbanlar olsun,

        Şıkırdayan ellere.

 

        Not: Nalinlim Oyunu’nun türküsü şöyledir:

 

 

       

        SAMANLIKTA KEDİLER (HOP BADİRİK) *

Samanlıkta kediler (vıy vıy),

“Miyav miyav!” dediler (vıy vıy).

İki kedi bir oldu (vıy vıy),

Sakallıyı yediler (vıy vıy).

 

Hop badirik badirik (vıy vıy),

Yaprağı delik delik (vıy vıy),

Bize Yozgatlı derler (vıy vıy),

Bir güzeli severik (vıy vıy).

 

Samanlık dolu saman (vıy vıy),

Aman efendim aman (vıy vıy)!

Eller düğün ediyor (vıy vıy),

Bizim düğün ne zaman(vıy vıy)?

 

Hop badirik badirik (vıy vıy),

Yaprağı delik delik (vıy vıy),

Bize Yozgatlı derler (vıy vıy),

Bir güzeli severik (vıy vıy).

 

Samanlık dolu saçma (vıy vıy),

Sevdiğim benden kaçma (vıy vıy).

Zaten ben yaralıyım (vıy vıy),

Bir yara da sen açma (vıy vıy).

 

Hop badirik badirik (vıy vıy),

Yaprağı delik delik (vıy vıy),

Bize Yozgatlı derler (vıy vıy),

Bir güzeli severik (vıy vıy).

 

        * Bu oyun havası, A. Fevzi Koç’un “Bütün Yönleriyle Yozgat” adlı kitabında “Hop Bedirik” adıyla verilmiştir. Söz konusu parçanın kavuştak (nakarat) kısmı “badirik-bedirik” farkı dışında yukarıdakiyle aynıdır. Ancak kavuştak dışındaki dörtlükler tümüyle farklıdır.

        Yaptığım araştırmada söz konusu oyun havasının özgün biçiminin yukarıdaki olduğunu saptadım. Bu konuda en güvenilen kaynak olarak TRT arşivinde de özgün biçimi böyleydi. TRT arşivinde parçayla ilgili şu bilgiler yer almaktadır:

Kaynak kişi: Boğazlıyanlı Mesude

Derleyen: İclal Kaplan

Notaya alan: Nida Tüfekçi.

        Bu ara saptadığım bir durumu daha aktarayım. Yozgat’ta kavuştak dışındaki dörtlükler  söyleyenin beğenisine göre farklı olabilmektedir. Ama kavuştak kısmına (bedirik dışında) dokunulmamaktadır. Yıllardır Yozgat yöresinde bu oyun “Hop Bedirik” olarak bilinip söylenmekteyse de parçanın asıl adı ve sözleri yukarıda sunduğum gibidir.

 

        ŞU BOYDA 1

        Şu boyda, kuşburnunu budarlar,

        Şu boyda, ışkın sürmesin diye.

        Şu boyda, bizi burdan kovarlar,

        Şu boyda, güzel sevmesin diye.

 

        Şu boyda, kuşburnunu kuş oymaz,

        Şu boyda, oysa da karnı doymaz,

        Şu boyda, yâr üstüne yâr sevmiş,

        Şu boyda, kulağım bile duymaz.

 

        Şu boyda, kuşburnunun kurusu,

        Şu boyda, geçti güzel sürüsü,

        Şu boyda, sürüsünden fayda yok,

        Şu bolda, yıktı beni birisi.

 

        ŞU BOYDA 2

        Şu boyda, gitme gidenlerinen,

        Şu boyda, boyu fidanlarınan,

        Şu boyda, n’olur bir selam gönder,

        Şu boyda, gelip gidenlerinen.

 

        Şu boyda, gidiyom gidemiyom,

        Şu boyda, sevdim terk edemiyom,

        Şu boyda, sevdiğim pek küçücek,

        Şu boyda, bırakıp gidemiyom.

 

        Şu boyda, dam başında pıtırak,

        Şu boyda, gelin kızlar oturak,

        Şu boyda, ne oturak ne durak,

        Şu boyda, satılak da kurtulak.

 

 

        YOZGAT KADIN HALAYI

        (Ağırlama kısmı)

        Halay başı kim çeker?

        Kırmızı donlu kız çeker,

        O benim nazlı yârim,

        Durur durur, of çeker!

 

        (Bağlantı kısmı)

        Engine de deli gönül engine,

        Şimdi rağbet güzel ile zengine.               (Bazı kaynaklarda:,

        Zengin isen hatırını sayarlar,                   Güzel isen hatırını sayarlar,

        Fakir isen dış kapıdan kovarlar.               Çirkin ise dış kapıdan kovarlar.)

 

        (Ağırlama kısmı)

        Yozgat yolu kar m’ola?

        (Aman) Minaresi dar m’ola?

        Hapislere af gelmiş, (aman aman)

        Acep aslı var m’ola?

 

        (Bağlantı kısmı)

        Engine de deli gönül engine,

        Şimdi rağbet güzel ile zengine.

        Zengin isen hatırını sayarlar,

        Fakir isen dış kapıdan kovarlar.

 

        (Hoplatma kısmı)

        Oy nayım, nayım, nayım,

        Sallan kurban olayım,

        Benden yâre çok selam,

        Şükür ölmedim, sağım.

 

        Şükür erenler geldi,

        Derdimi derenler geldi,

        Yâri görmedi isem,

        Yâri görenler geldi.

 

        Gitme gidenlerinen,

        Boyu fidanlarınan,

        N’olur bir selam gönder,

        Gelip gidenlerinen.

 

        Merdiven basak basak,

        Çıkma yukarı yasak,

        Validen emir gelmiş,

        Kızlara koca yasak.

 

        Mangal maşasız olmaz,

        Vali paşasız olmaz,

        Vali ne derse desin,        (Bazı kaynaklarda: Öyle vali halt etmiş,)

        Kızlar kocasız olmaz.

 

        Merdivenin altında,

        Gel odama, odama,

        Essahtan güzel gibi,

        Naz ediyon adama.

 

 YOZGAT HALK OYUNLARIYLA İLGİLİ ÇEŞİTLİ VİDEOLAR

                                 Yukarıdaki video Yozgat Halk Oyunlarını öğretme amacıyla hazırlanmıştır.

        Bu videoda sırayla; “Feyli turnam, Asmalarda  Üzüm, Deveci, Asker (Trene Bindi de), Kız Saçların  Saçların, Aynalı Körük (Oğlanın Adı Ömer), Şu Boyda (Gitme Gidenlerinen), Kuşburnunu Budarlar ve Çıt Çıt Çıt Çıt Çedene (Ekin Ektim Çöllere)” oyunları toplu biçimde yer  almaktadır.)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir